1. Zeolit nedir?

Zeolitler doğal yapılarında alüminyum, silikon ve oksijen içeren sulu Alumino silikat mineralleridir. Doğada volkanik tüf ve tuzlu su arasındaki kimyasal reaksiyonun sonucu olarak meydana gelirler.

Zeolitin yapısında kanallar oluşturan geniş boşluklar vardır. Bu kanallar, iyonların ve moleküllerin zeolit yapısından kolayca geçebilmelerini sağlar. Bu özelliği ile zeolitler “moleküler elek” olarak bilinmektedirler.




Zeolitlerin bir diğer benzersiz özelliği de doğal olarak negatif yük taşıyan birkaç mineralden biri olmasıdır. Moleküllerin dengesi, tek ve çift değerlikli atomların varlığı ile dengelenir (Na+, Mg2+ ve Ca2+ gibi).

Zeolitler, pozitif yüklü atomları, iyonları ve diğer bileşenleri tutarak hapseden ve bulundukları sistemden uzaklaştıran moleküler elek veya filtre araçları gibi hareket ederler.

Yapısal olarak kil minerallerine benzerler. Her ikisi de alümino silikat grubuna ait olmasına rağmen, kristal yapıları birbirinden farklıdır. 

Killerin çoğu, tıpkı oyun kartları gibi, tabakalı yapıya sahiptir. Absorbe edilen suyun tabakalar arasındaki hareketine bağlı olarak büzüşme ve şişme özelliği gösterirler.

Diğer yandan, zeolitlerin, birbirine kanallar ile bağlı olan, sert ve bal peteği gibi üç boyutlu bir kristal yapıları vardır. Su, bu kanallar ve kafes yapı içinde serbestçe hareket ederken, zeolit molekülünün yapısı bozulmaz. Kristal yapıda, neredeyse eşit boyutta olan kanallar ve gözenekler, zeolite moleküler elek özelliğini kazandıran kısımlardır.


2. Klinoptilolit Nedir?

Zeolitlerin yaklaşık 50 adet doğal ve 150 adet sentetik türleri vardır. Doğal klinoptilolit yüksek absorbsiyon kapasitesi, katyon değişimi, kataliz ve dehidrasyon kapasiteleri ile en çok tercih edilen tiptir. Kimyasal elek, gıda ve yem katkısı ve ayrıca koku ve gaz absorbanı olarak kullanılabilir. Bu tür uygulamalar için uygunluğu, yapısında çok miktarda bulunan gözenek boşlukları, yüksek sıcaklığa dayanıklılığı  ve kimyasal olarak nötr bir yapıya sahip olmasına bağlıdır.

Klinoptilolitin kimyasal formülü (Na0.5K2.5)(Ca1.0Mg0.5)(Al6Si30)O72.24H2dur. Açılımı Hidrate Sodyum Potasyum Kalsiyum Alumüno Silikat, kısaca Potasyum-kalsiyum-sodyum Alumino silika’dır.

3. Katyon Değişim Kapasitesi Nedir?

Zeolit yapısındaki Na+, K+, Ca+2 ve Mg+2 iyonları değişebilir iyonlar olarak bilinmektedir. Bu iyonlar, aluminosilika yapısını bozmadan, sulu solüsyonlardaki diğer katyonlar ile kolayca yer değiştirebilmektedir. Bu olay iyon değişimi ya da katyon değişimi olarak bilinmektedir. Katyon değişim kapasitesi kısaca KDK olarak ifade edilir ve 1 gram ya da 100 gram zeolit başına değiştirilebilen katyonların mol sayısı olarak ifade edilir.


4. Zeolitlerin başlıca uygulamalarından bazıları nelerdir?

Zeolitler, iyon değişimi, filtrasyon, koku giderimi, kimyasal elek, su yumuşatma ve gaz absorbsiyonu gibi pek çok önemli alanda kullanılabilir.

Tarımda zeolitler, gübre etkinliğini arttırarak bitki büyümesini iyileştirmede kullanılır. Zeolitler gözenekli yapılarında suyu hapsederler. Bu da bitki için su ve besin elementlerinin sürekli olarak toprakta hazır bulundurulması demektir. Suyun ve besin elementlerinin topraktan buharlaşması ya da yıkanma gibi sebeplerle kaybı önlendiği için, ihtiyaç duyulan sulama ve gübreleme miktarında azalma olur.

Klinoptilolitler yem katkısı olarak, genelde hayvanları mikotoksinlere karşı korumak, ağır metal ve radyonuklidleri uzaklaştırmak, sindirim yolu hastalıklarını önlemek, yemden yararlanmayı arttırmak ve ayrıca hayvanlarım yaşam alanlarında temizlik ve hijyen koşullarını iyileştirmek için kullanılır. Yem katkısı olarak hayvanların yemine, suyuna karıştırılabildiği gibi altlık olarak da kullanılabilir.

Tarım ve hayvancılık uygulamaları dışında zeolitler endüstriyel amaçlarla da kullanılmaktadır. İnşaat sektöründe çimento katkısı, tuğla yapımında veya yapı malzemesi olarak veya antikorozif özellikleri ile boyalarda, endüstriyel atıklardan florun uzaklaştırılmasında, atıkların geri dönüşümünde, kanalizasyonların temizlenmesinde, ağır metal ve amonyum iyonlarının absorbsiyonunda ve medikal uygulamalarda kullanımı mevcuttur .

Bilgi Toplum Hizmetleri
Copyright © 2014 GORDES ZEOLİTE